Kalendarz z zaznaczonym terminem przedawnienia składek ZUS obok dokumentów

Przedawnienie składek ZUS - po ilu latach dług wygasa i od kiedy liczyć termin

Przedawnienie składek ZUS następuje co do zasady po 5 latach, licząc od dnia, w którym należność stała się wymagalna, czyli od dnia następującego po terminie płatności. Termin wydłużają zawieszenia, np. umowa ratalna lub egzekucja z zawiadomieniem dłużnika, a przerywa go ogłoszenie upadłości. Przedawniona należność wygasa. Wyjątkiem są długi zabezpieczone hipoteką lub zastawem.

Treść przygotowana przy wsparciu sztucznej inteligencji (AI).

5 lat czy 10 lat - jaki termin obowiązuje dziś

Od 1 stycznia 2012 r. należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wynika to z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nazywanej ustawą systemową. Wcześniej termin wynosił 10 lat.

Pytanie „5 lat czy 10 lat” wraca, bo wiele osób pamięta dawne zasady. Dziesięcioletni termin ma dziś znaczenie tylko przy rozliczaniu długów sprzed 2012 r., i to wyłącznie wtedy, gdy według niego przedawnienie nastąpiłoby wcześniej.

Przedawnienie składek ZUS dotyczy co do zasady całych należności z tytułu składek, a nie tylko samych składek. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy systemowej należą do nich:

  • składki,
  • odsetki za zwłokę,
  • dodatkowa opłata wymierzona przez ZUS,
  • koszty upomnienia i koszty egzekucyjne.

Koszty upomnienia i koszty egzekucyjne rządzą się własnymi zasadami, bo przepisów art. 24 ust. 4-6 się do nich nie stosuje. Obowiązek zapłaty kosztów upomnienia przedawnia się razem z wygaśnięciem należności, której dotyczyło upomnienie.

Zasada jest wspólna dla przedsiębiorcy płacącego składki za siebie i dla spółki zatrudniającej pracowników. Różni się tylko termin płatności. Dług w ZUS nie przedawnia się przy tym jako całość - każdy miesiąc ma własny termin.

Od kiedy liczyć termin przedawnienia składek ZUS

Bieg przedawnienia zaczyna się w dniu wymagalności, czyli w dniu następującym po terminie płatności składki. Terminy płatności określa art. 47 ust. 1 ustawy systemowej i zależą one od rodzaju płatnika:

  • do 20. dnia następnego miesiąca - przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi i pozostali płatnicy,
  • do 15. dnia następnego miesiąca - płatnicy mający osobowość prawną, np. spółka z o.o.,
  • do 5. dnia następnego miesiąca - jednostki budżetowe.

Przykład z datami

Przedsiębiorca nie zapłacił składek za marzec 2021 r. Termin płatności upływał we wtorek 20 kwietnia 2021 r., więc należność stała się wymagalna 21 kwietnia 2021 r. Jeżeli nic nie zawiesiło ani nie przerwało biegu, przedawniła się w kwietniu 2026 r.

W spółce z o.o. ta sama składka byłaby płatna do 15 kwietnia 2021 r. i wymagalna od 16 kwietnia. Pięć lat upłynęłoby również w kwietniu 2026 r., tyle że kilka dni wcześniej.

Kolejne miesiące mają własne daty. Zaległość z jednego roku bywa więc w części przedawniona, a w części nadal wymagalna. Zestawienie terminów dla kolejnych okresów zawiera poradnik o tym, jak sprawdzić zadłużenie w ZUS.

Ważne Umowa ratalna, potrącenia ze świadczeń czy zajęcie z zawiadomieniem dłużnika zawieszają bieg. Zawieszenie nie kasuje czasu, który już upłynął - po jego ustaniu termin biegnie dalej. Od nowa liczy się go tylko po ogłoszeniu upadłości.

Szczegółowe zasady dla każdego z tych zdarzeń, razem z momentem końca zawieszenia, zebrano w zestawieniu tego, co zawiesza i przerywa bieg przedawnienia.

Długi sprzed 2012 r. i decyzje wobec osób trzecich

Zaległości z czasów terminu 10-letniego

Termin skróciła ustawa z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Jej art. 27 przewiduje, że do przedawnienia rozpoczętego przed 1 stycznia 2012 r. stosuje się nowe przepisy, a 5 lat liczy się od tej daty.

Jest jeden wyjątek. Jeżeli według dawnych przepisów, czyli po 10 latach, przedawnienie nastąpiłoby wcześniej, obowiązuje ten wcześniejszy termin.

W praktyce długi sprzed 2012 r. co do zasady przedawniły się najpóźniej z końcem 2016 r. Inaczej jest, gdy bieg był zawieszony lub przerwany, np. przez umowę ratalną, egzekucję z zawiadomieniem dłużnika albo upadłość.

Gdy w korespondencji z ZUS pojawiają się okresy sprzed kilkunastu lat, pomocne bywa omówienie tego, jak w praktyce wygląda przedawnienie zaległych składek ZUS.

Decyzja wobec członka zarządu lub następcy prawnego

Inaczej liczy się termin dla należności, za które ZUS w decyzji obciążył odpowiedzialnością osobę trzecią, np. członka zarządu spółki, albo następcę prawnego. Przedawniają się one po 5 latach od końca roku kalendarzowego, w którym wydano decyzję (art. 24 ust. 5d).

Decyzja wydana w 2024 r. oznacza więc, że termin zaczyna biec po 31 grudnia 2024 r. i co do zasady upływa z końcem 2029 r. Przesłanki takiej odpowiedzialności przedstawia tekst o tym, kiedy członek zarządu płaci za składki spółki.

Rodzaj należnościTerminOd kiedy liczony
Składki, odsetki, dodatkowa opłata5 latod dnia wymagalności
Należność z decyzji wobec osoby trzeciej lub następcy prawnego5 latod końca roku wydania decyzji
Należność, której przedawnienie rozpoczęło się przed 2012 r.5 lat albo 10 lat, jeśli upływa wcześniejod 1 stycznia 2012 r. albo od wymagalności
Koszty upomnieniajak należność objęta upomnieniemwygasają razem z nią
Należność zabezpieczona hipoteką lub zastawemnie przedawnia siępo 5 latach egzekucja tylko z zabezpieczenia

Co dzieje się z długiem po przedawnieniu?

Przedawniona należność wygasa. Art. 31 ustawy systemowej odsyła m.in. do art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, który wymienia przedawnienie wśród przyczyn wygaśnięcia zobowiązania.

Po upływie terminu ZUS nie ma więc podstaw, by dochodzić takiej należności w egzekucji ani potrącać jej ze świadczeń. Przedawnienie składek ZUS różni się przy tym od umorzenia, które jest decyzją ZUS i co do zasady wymaga całkowitej nieściągalności długu.

Umorzenie ma znaczenie przy zaległościach jeszcze nieprzedawnionych. Dla składek przedsiębiorcy na własne ubezpieczenia przewidziano osobny tryb (art. 28 ust. 3a), a ogólne przesłanki zebrano w tekście o tym, jakie są warunki umorzenia długu wobec ZUS.

Hipoteka i zastaw - wyjątek od reguły

Należności zabezpieczone hipoteką lub zastawem nie przedawniają się (art. 24 ust. 5). Po upływie terminu ZUS może je jednak egzekwować tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu, do wysokości zaległych składek i odsetek liczonych do dnia przedawnienia.

Dłużnik z hipoteką na rzecz ZUS nie odpowiada więc po 5 latach całym majątkiem, ale ryzyko utraty obciążonej nieruchomości pozostaje. Odsetki narosłe po dniu przedawnienia nie powiększają kwoty, którą ZUS może z niej uzyskać.

Upływ czasu ma też drugą stronę. Przedsiębiorca, którego składki się przedawniły, nie ma ich na koncie w ZUS, a to wpływa na prawo do świadczeń. Tę zależność omawia tekst o tym, czy przedawnione składki liczą się do emerytury.

Co zrobić, gdy ZUS ściąga dług, który mógł się przedawnić

Zadłużenie w ZUS rzadko przedawnia się w całości naraz. Częściej część miesięcy już wygasła, a część jest nadal wymagalna, bo w międzyczasie bieg był zawieszony. Dlatego pracę lepiej zacząć od dokumentów, a nie od przelewu.

  1. Ustalić okresy zaległości i terminy płatności każdej składki.
  2. Zebrać pisma z ZUS: upomnienia, zawiadomienia o zajęciach, umowy ratalne, informacje o potrąceniach.
  3. Policzyć 5 lat od wymagalności z uwzględnieniem zawieszeń i ewentualnej upadłości.
  4. Gdy trwa egzekucja administracyjna, rozważyć zarzut wygaśnięcia obowiązku (art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).
  5. Wobec nieprzedawnionej części rozważyć raty, odroczenie lub wniosek o umorzenie.

Samo upomnienie i tytuł wykonawczy nie zatrzymują biegu terminu. Kolejność działań ZUS i moment, w którym można się bronić, przedstawia materiał o etapach od upomnienia do egzekucji.

Uwaga Zarzut w egzekucji administracyjnej można wnieść najpóźniej w ciągu 30 dni od wyegzekwowania całej należności z kosztami albo do dnia zapłaty całej należności z odsetkami i kosztami.

Jeżeli zarzut okaże się zasadny, postępowanie egzekucyjne co do wygasłej należności podlega umorzeniu. Gdy ZUS ma inne zdanie, spór rozstrzygają daty, dlatego warto oprzeć się na pełnej historii konta i korespondencji.

Najczęściej zadawane pytania - przedawnienie składek ZUS

Czy ZUS sam usuwa przedawnione składki z konta?

Przedawnienie nie wymaga wniosku ani decyzji o umorzeniu, bo należność wygasa wskutek upływu terminu. W praktyce warto jednak sprawdzić w eZUS, jak ZUS ujmuje dawne okresy. Jeżeli wciąż wykazuje należności starsze niż 5 lat od wymagalności, a nie było zawieszeń, można złożyć pisemne zapytanie lub wniosek o rozliczenie konta.

Czy odsetki od składek przedawniają się razem ze składkami?

Tak. Odsetki za zwłokę należą do należności z tytułu składek, więc dotyczy ich pięcioletni termin z art. 24 ust. 4 ustawy systemowej. Koszty upomnienia wygasają razem z należnością objętą upomnieniem. Do kosztów egzekucyjnych przepisów o przedawnieniu z art. 24 ust. 4-6 nie stosuje się.

Czy zamknięcie firmy wstrzymuje przedawnienie długu w ZUS?

Nie. Zakończenie działalności nie jest wymienione w art. 24 ustawy systemowej jako zdarzenie zawieszające lub przerywające bieg. Termin liczy się dalej od wymagalności każdej składki. Znaczenie mogą mieć natomiast późniejsze zdarzenia, np. zajęcie z zawiadomieniem, potrącenia z emerytury albo umowa ratalna zawarta już po zamknięciu firmy.

Czy wpłata części długu przerywa przedawnienie składek ZUS?

Dobrowolna wpłata nie jest wymieniona w art. 24 ustawy systemowej wśród zdarzeń przerywających lub zawieszających bieg. Jedynym przerwaniem jest ogłoszenie upadłości. Wpłata zmniejsza dług, ale sama nie przedłuża terminu dla pozostałej kwoty. Inaczej działa umowa o rozłożenie na raty, która zawiesza bieg od dnia jej zawarcia.

Czy ZUS może potrącić przedawniony dług z emerytury?

Potrącenia ze świadczeń dotyczą należności nieprzedawnionych. Należność przedawniona wygasa, więc nie powinna być potrącana. Trzeba jednak pamiętać, że rozpoczęcie potrąceń zawiesza bieg przedawnienia. Dług z dawnej działalności może więc pozostać wymagalny dłużej, niż wynikałoby z prostego dodania 5 lat do daty wymagalności.