Czym różni się przerwanie od zawieszenia?
Oba zjawiska wydłużają czas, w którym ZUS może dochodzić należności, ale działają inaczej. Przy zawieszeniu zegar staje, a po ustaniu przyczyny rusza dalej. Czas, który upłynął wcześniej, nadal się liczy.
Przy przerwaniu dotychczasowy okres przepada i 5 lat liczy się od początku. W ustawie systemowej takim zdarzeniem jest wyłącznie ogłoszenie upadłości (art. 24 ust. 5c). Wszystkie inne okoliczności opisane w art. 24 zawieszają bieg.
Różnica ma praktyczne znaczenie przy starych długach. Kilka zawieszeń może przesunąć koniec terminu o miesiące, ale nie odnawia go. Przerwanie biegu przedawnienia składek ZUS przez upadłość potrafi natomiast odsunąć wygaśnięcie należności o lata.
Punktem wyjścia jest zawsze dzień wymagalności, czyli dzień następujący po terminie płatności składki. Zasady jego ustalania, z przykładem dat, zawiera przewodnik po przedawnieniu składek ZUS.
Przykład liczenia przy zawieszeniu
Składka stała się wymagalna 21 kwietnia 2021 r. W kwietniu 2023 r. ZUS zajął rachunek dłużnika i zawiadomił go o tym, więc bieg został zawieszony od 1 kwietnia 2023 r. Do tego dnia upłynęło niespełna 2 lata.
Egzekucja zakończyła się w kwietniu 2024 r. Od tego momentu biegnie pozostała część terminu, nieco ponad 3 lata. Przedawnienie przesuwa się o czas zawieszenia, czyli z kwietnia 2026 r. na 2027 r.
Umowa o raty lub odroczenie terminu płatności
Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie ZUS może, na wniosek dłużnika, odroczyć termin płatności albo rozłożyć należność na raty (art. 29 ust. 1). Bierze przy tym pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika i stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Zawarcie takiej umowy ma dla przedawnienia podwójny skutek (art. 24 ust. 5a). Jeżeli bieg jeszcze się nie rozpoczął, nie rozpoczyna się. Jeżeli trwa, ulega zawieszeniu.
Zawieszenie trwa od dnia zawarcia umowy do dnia terminu płatności odroczonej należności albo ostatniej raty. Odroczenie i raty mają formę umowy (art. 29 ust. 1a), więc liczy się dzień jej zawarcia, a nie dzień złożenia wniosku.
Umowa wpływa też na koszt długu. Od składek rozłożonych na raty nie nalicza się odsetek za zwłokę od dnia następnego po wpływie wniosku (art. 29 ust. 2). Płatnik spłacający raty w terminie, bez innych zaległości, jest traktowany jak osoba bez zadłużenia.
Przy odroczeniu i rozłożeniu na raty stosuje się zasady opłaty prolongacyjnej z Ordynacji podatkowej. Wynosi ona 5,25% w skali roku (stan na październik 2026 r.), przy czym liczy się stawka z dnia zawarcia umowy.
Gdy raty nie są płacone w terminie, pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami (art. 29 ust. 3). Warunki i przebieg zawierania takiej umowy przybliża poradnik o tym, jak rozłożyć dług w ZUS na raty.
Potrącenia ze świadczeń i czynności egzekucyjne
Drugą grupę zdarzeń opisuje art. 24 ust. 5b. Bieg ulega zawieszeniu od pierwszego dnia miesiąca, w którym ZUS rozpoczął potrącenia ze świadczeń albo podjął pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony.
Zawieszenie kończy się z ostatnim dniem miesiąca, w którym zakończono potrącenia, albo w dniu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Potem termin biegnie dalej, z wliczeniem okresu sprzed zawieszenia.
Dlaczego liczy się zawiadomienie dłużnika
Przepis wymaga, by dłużnik został zawiadomiony o czynności egzekucyjnej. Typowy przykład to zajęcie rachunku bankowego lub wynagrodzenia, o którym ZUS informuje zobowiązanego. Daty czynności i doręczenia zawiadomienia warto więc mieć udokumentowane.
Samo upomnienie ani samo wystawienie tytułu wykonawczego nie są wymienione w art. 24 jako zdarzenia zawieszające. Etapy poprzedzające zajęcie i ich znaczenie dla terminów omawia tekst o upomnieniu i tytule wykonawczym.
Przykład: potrącenia z emerytury rozpoczęto 15 czerwca, a zakończono 10 grudnia następnego roku. Bieg był zawieszony od 1 czerwca pierwszego roku do 31 grudnia następnego, czyli o kilka tygodni dłużej, niż wynikałoby z samych dat potrąceń.
Upadłość - jedyne przerwanie biegu przedawnienia składek ZUS
Ogłoszenie upadłości przerywa bieg przedawnienia (art. 24 ust. 5c). Termin biegnie wtedy na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego albo o jego umorzeniu.
Jeżeli upadłość ogłoszono, zanim bieg w ogóle się rozpoczął, przedawnienie zaczyna biec od dnia po uprawomocnieniu się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania (art. 24 ust. 5ca).
W obu wariantach czas sprzed upadłości przestaje mieć znaczenie. Długie postępowanie może więc znacząco odsunąć moment, w którym należność wygaśnie. Związki między upadłością osoby fizycznej a składkami omawia materiał o upadłości konsumenckiej przy długach w ZUS.
Restrukturyzacja
Restrukturyzacja działa łagodniej, bo tylko zawiesza bieg. Zgodnie z art. 24 ust. 5g zawieszenie trwa od objęcia należności restrukturyzacją na podstawie art. 160 Prawa restrukturyzacyjnego do zapłaty ostatniej raty albo zapłaty należności przy odroczeniu.
Hipoteka, zastaw, śmierć dłużnika i postępowania przed ZUS
Przedawnienie ZUS a hipoteka
Hipoteka i zastaw nie wpływają na bieg terminu, tylko na jego skutek. Należności nimi zabezpieczone nie przedawniają się (art. 24 ust. 5). Po upływie terminu ZUS może je egzekwować wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia.
Kwota, której można wtedy dochodzić, jest ograniczona do zaległych składek i odsetek liczonych do dnia przedawnienia. Właściciel obciążonej nieruchomości nie odpowiada już pozostałym majątkiem, ale sama nieruchomość nadal może zostać objęta egzekucją.
Śmierć dłużnika
Bieg ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Zawieszenie trwa najdłużej 2 lata od dnia śmierci (art. 24 ust. 6).
Postępowania w sprawie decyzji
Bieg zawiesza też wszczęcie przez ZUS postępowania w sprawie decyzji o obowiązku podlegania ubezpieczeniom, podstawie wymiaru lub obowiązku opłacania składek. Zawieszenie trwa do uprawomocnienia się decyzji (art. 24 ust. 5f).
Gdy wydanie decyzji zależy od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, bieg jest zawieszony, najdłużej jednak przez 2 lata (art. 24 ust. 5e).
Zestawienie zdarzeń i ich skutków
| Zdarzenie | Skutek | Do kiedy |
|---|---|---|
| Ogłoszenie upadłości | przerwanie | termin od nowa po prawomocnym ukończeniu lub umorzeniu postępowania |
| Umowa o raty lub odroczenie | zawieszenie | do terminu ostatniej raty lub odroczonej płatności |
| Potrącenia ze świadczeń | zawieszenie | do końca miesiąca zakończenia potrąceń |
| Czynność egzekucyjna z zawiadomieniem | zawieszenie | do zakończenia egzekucji |
| Restrukturyzacja | zawieszenie | do zapłaty ostatniej raty lub odroczonej należności |
| Postępowanie ZUS w sprawie decyzji | zawieszenie | do uprawomocnienia decyzji |
| Zagadnienie wstępne | zawieszenie | najdłużej 2 lata |
| Śmierć dłużnika | zawieszenie | do stwierdzenia nabycia spadku, najdłużej 2 lata |
| Hipoteka lub zastaw | brak przedawnienia | egzekucja tylko z przedmiotu zabezpieczenia |
Gdy w jednym okresie wystąpiło kilka zdarzeń, najlepiej rozpisać je na osi czasu z dokładnymi datami. Daty umów, zajęć i potrąceń można ustalić z korespondencji i rozliczeń w portalu, co pokazuje poradnik o sprawdzaniu zadłużenia w eZUS.
Jeżeli wynik własnych wyliczeń różni się od stanowiska ZUS, rozbieżność warto zgłosić pisemnie i poprosić o wskazanie zdarzeń, które według ZUS zawiesiły lub przerwały bieg. Spór o przedawnienie rozstrzygają daty z dokumentów, a nie ogólne wrażenie, że dług jest stary.