Klepsydra na tle dokumentów ZUS jako symbol zawieszenia przedawnienia

Co przerywa i zawiesza bieg przedawnienia składek ZUS

Przerwanie biegu przedawnienia składek ZUS następuje tylko w jednym przypadku: po ogłoszeniu upadłości, a termin biegnie wtedy od nowa. Pozostałe zdarzenia z art. 24 ustawy systemowej, takie jak umowa ratalna, potrącenia ze świadczeń czy egzekucja z zawiadomieniem dłużnika, jedynie zawieszają bieg. Po ich ustaniu termin biegnie dalej.

Treść przygotowana przy wsparciu sztucznej inteligencji (AI).

Czym różni się przerwanie od zawieszenia?

Oba zjawiska wydłużają czas, w którym ZUS może dochodzić należności, ale działają inaczej. Przy zawieszeniu zegar staje, a po ustaniu przyczyny rusza dalej. Czas, który upłynął wcześniej, nadal się liczy.

Przy przerwaniu dotychczasowy okres przepada i 5 lat liczy się od początku. W ustawie systemowej takim zdarzeniem jest wyłącznie ogłoszenie upadłości (art. 24 ust. 5c). Wszystkie inne okoliczności opisane w art. 24 zawieszają bieg.

Różnica ma praktyczne znaczenie przy starych długach. Kilka zawieszeń może przesunąć koniec terminu o miesiące, ale nie odnawia go. Przerwanie biegu przedawnienia składek ZUS przez upadłość potrafi natomiast odsunąć wygaśnięcie należności o lata.

Punktem wyjścia jest zawsze dzień wymagalności, czyli dzień następujący po terminie płatności składki. Zasady jego ustalania, z przykładem dat, zawiera przewodnik po przedawnieniu składek ZUS.

Przykład liczenia przy zawieszeniu

Składka stała się wymagalna 21 kwietnia 2021 r. W kwietniu 2023 r. ZUS zajął rachunek dłużnika i zawiadomił go o tym, więc bieg został zawieszony od 1 kwietnia 2023 r. Do tego dnia upłynęło niespełna 2 lata.

Egzekucja zakończyła się w kwietniu 2024 r. Od tego momentu biegnie pozostała część terminu, nieco ponad 3 lata. Przedawnienie przesuwa się o czas zawieszenia, czyli z kwietnia 2026 r. na 2027 r.

Umowa o raty lub odroczenie terminu płatności

Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie ZUS może, na wniosek dłużnika, odroczyć termin płatności albo rozłożyć należność na raty (art. 29 ust. 1). Bierze przy tym pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika i stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zawarcie takiej umowy ma dla przedawnienia podwójny skutek (art. 24 ust. 5a). Jeżeli bieg jeszcze się nie rozpoczął, nie rozpoczyna się. Jeżeli trwa, ulega zawieszeniu.

Zawieszenie trwa od dnia zawarcia umowy do dnia terminu płatności odroczonej należności albo ostatniej raty. Odroczenie i raty mają formę umowy (art. 29 ust. 1a), więc liczy się dzień jej zawarcia, a nie dzień złożenia wniosku.

Umowa wpływa też na koszt długu. Od składek rozłożonych na raty nie nalicza się odsetek za zwłokę od dnia następnego po wpływie wniosku (art. 29 ust. 2). Płatnik spłacający raty w terminie, bez innych zaległości, jest traktowany jak osoba bez zadłużenia.

Przy odroczeniu i rozłożeniu na raty stosuje się zasady opłaty prolongacyjnej z Ordynacji podatkowej. Wynosi ona 5,25% w skali roku (stan na październik 2026 r.), przy czym liczy się stawka z dnia zawarcia umowy.

Gdy raty nie są płacone w terminie, pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami (art. 29 ust. 3). Warunki i przebieg zawierania takiej umowy przybliża poradnik o tym, jak rozłożyć dług w ZUS na raty.

Potrącenia ze świadczeń i czynności egzekucyjne

Drugą grupę zdarzeń opisuje art. 24 ust. 5b. Bieg ulega zawieszeniu od pierwszego dnia miesiąca, w którym ZUS rozpoczął potrącenia ze świadczeń albo podjął pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony.

Zawieszenie kończy się z ostatnim dniem miesiąca, w którym zakończono potrącenia, albo w dniu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Potem termin biegnie dalej, z wliczeniem okresu sprzed zawieszenia.

Dlaczego liczy się zawiadomienie dłużnika

Przepis wymaga, by dłużnik został zawiadomiony o czynności egzekucyjnej. Typowy przykład to zajęcie rachunku bankowego lub wynagrodzenia, o którym ZUS informuje zobowiązanego. Daty czynności i doręczenia zawiadomienia warto więc mieć udokumentowane.

Samo upomnienie ani samo wystawienie tytułu wykonawczego nie są wymienione w art. 24 jako zdarzenia zawieszające. Etapy poprzedzające zajęcie i ich znaczenie dla terminów omawia tekst o upomnieniu i tytule wykonawczym.

Uwaga Zawieszenie liczy się od pierwszego dnia miesiąca, w którym podjęto czynność lub rozpoczęto potrącenia, a nie od dnia samej czynności. Przy należnościach bliskich końca terminu dokładne daty warto zweryfikować w ZUS.

Przykład: potrącenia z emerytury rozpoczęto 15 czerwca, a zakończono 10 grudnia następnego roku. Bieg był zawieszony od 1 czerwca pierwszego roku do 31 grudnia następnego, czyli o kilka tygodni dłużej, niż wynikałoby z samych dat potrąceń.

Upadłość - jedyne przerwanie biegu przedawnienia składek ZUS

Ogłoszenie upadłości przerywa bieg przedawnienia (art. 24 ust. 5c). Termin biegnie wtedy na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego albo o jego umorzeniu.

Jeżeli upadłość ogłoszono, zanim bieg w ogóle się rozpoczął, przedawnienie zaczyna biec od dnia po uprawomocnieniu się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania (art. 24 ust. 5ca).

W obu wariantach czas sprzed upadłości przestaje mieć znaczenie. Długie postępowanie może więc znacząco odsunąć moment, w którym należność wygaśnie. Związki między upadłością osoby fizycznej a składkami omawia materiał o upadłości konsumenckiej przy długach w ZUS.

Restrukturyzacja

Restrukturyzacja działa łagodniej, bo tylko zawiesza bieg. Zgodnie z art. 24 ust. 5g zawieszenie trwa od objęcia należności restrukturyzacją na podstawie art. 160 Prawa restrukturyzacyjnego do zapłaty ostatniej raty albo zapłaty należności przy odroczeniu.

Hipoteka, zastaw, śmierć dłużnika i postępowania przed ZUS

Przedawnienie ZUS a hipoteka

Hipoteka i zastaw nie wpływają na bieg terminu, tylko na jego skutek. Należności nimi zabezpieczone nie przedawniają się (art. 24 ust. 5). Po upływie terminu ZUS może je egzekwować wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia.

Kwota, której można wtedy dochodzić, jest ograniczona do zaległych składek i odsetek liczonych do dnia przedawnienia. Właściciel obciążonej nieruchomości nie odpowiada już pozostałym majątkiem, ale sama nieruchomość nadal może zostać objęta egzekucją.

Śmierć dłużnika

Bieg ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Zawieszenie trwa najdłużej 2 lata od dnia śmierci (art. 24 ust. 6).

Postępowania w sprawie decyzji

Bieg zawiesza też wszczęcie przez ZUS postępowania w sprawie decyzji o obowiązku podlegania ubezpieczeniom, podstawie wymiaru lub obowiązku opłacania składek. Zawieszenie trwa do uprawomocnienia się decyzji (art. 24 ust. 5f).

Gdy wydanie decyzji zależy od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, bieg jest zawieszony, najdłużej jednak przez 2 lata (art. 24 ust. 5e).

Zestawienie zdarzeń i ich skutków

ZdarzenieSkutekDo kiedy
Ogłoszenie upadłościprzerwanietermin od nowa po prawomocnym ukończeniu lub umorzeniu postępowania
Umowa o raty lub odroczeniezawieszeniedo terminu ostatniej raty lub odroczonej płatności
Potrącenia ze świadczeńzawieszeniedo końca miesiąca zakończenia potrąceń
Czynność egzekucyjna z zawiadomieniemzawieszeniedo zakończenia egzekucji
Restrukturyzacjazawieszeniedo zapłaty ostatniej raty lub odroczonej należności
Postępowanie ZUS w sprawie decyzjizawieszeniedo uprawomocnienia decyzji
Zagadnienie wstępnezawieszenienajdłużej 2 lata
Śmierć dłużnikazawieszeniedo stwierdzenia nabycia spadku, najdłużej 2 lata
Hipoteka lub zastawbrak przedawnieniaegzekucja tylko z przedmiotu zabezpieczenia

Gdy w jednym okresie wystąpiło kilka zdarzeń, najlepiej rozpisać je na osi czasu z dokładnymi datami. Daty umów, zajęć i potrąceń można ustalić z korespondencji i rozliczeń w portalu, co pokazuje poradnik o sprawdzaniu zadłużenia w eZUS.

Jeżeli wynik własnych wyliczeń różni się od stanowiska ZUS, rozbieżność warto zgłosić pisemnie i poprosić o wskazanie zdarzeń, które według ZUS zawiesiły lub przerwały bieg. Spór o przedawnienie rozstrzygają daty z dokumentów, a nie ogólne wrażenie, że dług jest stary.

Najczęściej zadawane pytania - co przerywa i zawiesza bieg przedawnienia składek ZUS

Czy złożenie wniosku o raty zawiesza przedawnienie?

Nie, sam wniosek nie wywołuje zawieszenia. Zgodnie z art. 24 ust. 5a ustawy systemowej bieg zawiesza się od dnia zawarcia umowy o rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności. Wniosek ma jednak inny skutek: od składek rozłożonych na raty nie nalicza się odsetek za zwłokę od dnia następnego po jego wpływie.

Czy zajęcie konta bez zawiadomienia dłużnika zawiesza bieg?

Przepis wiąże zawieszenie z pierwszą czynnością egzekucyjną, o której dłużnik został zawiadomiony. Gdy zawiadomienie nie dotarło, sporne może być, czy i od kiedy nastąpiło zawieszenie. W takiej sytuacji warto ustalić w ZUS daty czynności oraz doręczeń, bo od nich zależy wynik liczenia terminu.

Czy po zakończeniu egzekucji pięć lat liczy się od nowa?

Nie. Egzekucja zawiesza bieg, ale go nie przerywa. Po zakończeniu postępowania termin biegnie dalej, a czas, który upłynął przed pierwszą czynnością egzekucyjną, nadal się liczy. Od nowa termin liczy się tylko po ogłoszeniu upadłości, od dnia po uprawomocnieniu się postanowienia o ukończeniu lub umorzeniu postępowania.

Czy upadłość konsumencka przerywa przedawnienie składek?

Art. 24 ust. 5c ustawy systemowej mówi ogólnie o ogłoszeniu upadłości. Po przerwaniu termin biegnie na nowo od dnia następującego po uprawomocnieniu się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub o jego umorzeniu. To, co stanie się z samymi zaległościami w upadłości osoby fizycznej, zależy od przebiegu postępowania i wymaga indywidualnej oceny.

Czy śmierć dłużnika kończy sprawę długu w ZUS?

Nie automatycznie. Śmierć zawiesza bieg przedawnienia do uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, najdłużej na 2 lata od dnia śmierci. Potem termin biegnie dalej. Zakres odpowiedzialności osób dziedziczących wymaga osobnej oceny, bo zależy od przepisów prawa spadkowego.