Jak ZUS dochodzi zaległych składek krok po kroku
Droga od nieopłaconej składki do zajęcia konta ma stały porządek, wyznaczony przez ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Każdy etap ma własne terminy, ale nie każdy wpływa na przedawnienie.
- Upomnienie - pisemne wezwanie do zapłaty z zagrożeniem egzekucją, wysyłane po upływie terminu płatności (art. 15 § 1).
- 7 dni - egzekucję można wszcząć dopiero po upływie 7 dni od doręczenia upomnienia.
- Tytuł wykonawczy - ZUS jako wierzyciel wystawia go sam, bez wyroku sądu.
- Egzekucja - prowadzi ją dyrektor oddziału ZUS albo komornik sądowy.
Dyrektor oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym m.in. przy egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z wierzytelności pieniężnych i z rachunków bankowych (art. 19 § 4). ZUS może też skierować sprawę do egzekucji sądowej.
Upomnienie jest warunkiem wszczęcia egzekucji. Jeżeli nie zostało doręczone, a ZUS mimo to przystąpił do zajęcia, zobowiązany może podnieść w zarzucie brak uprzedniego doręczenia upomnienia.
Brak wyroku nie jest natomiast przeszkodą dla zajęcia. Źródła tych uprawnień przybliża tekst o tym, czy ZUS może prowadzić egzekucję bez sądu.
Koszty upomnienia obciążają zobowiązanego, a obowiązek ich zapłaty powstaje z chwilą doręczenia upomnienia (art. 15 § 2). Przedawniają się jednak razem z wygaśnięciem należności objętej upomnieniem (art. 15 § 3c).
Czy upomnienie i tytuł wykonawczy wstrzymują termin?
Nie. Art. 24 ustawy systemowej nie wymienia upomnienia ani wystawienia tytułu wykonawczego wśród zdarzeń, które zawieszają lub przerywają bieg przedawnienia. Pięcioletni termin biegnie dalej, nawet jeśli w skrzynce leży kilka pism z ZUS.
Zawieszenie wywołuje dopiero:
- pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, np. zajęcie rachunku,
- rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń wypłacanych przez ZUS.
W obu przypadkach zawieszenie liczy się od pierwszego dnia miesiąca, w którym podjęto czynność lub rozpoczęto potrącenia. Trwa do zakończenia postępowania egzekucyjnego albo do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia.
Upomnienie nie zmienia więc rachunku terminów, ale zmienia sytuację praktyczną. Po 7 dniach od jego doręczenia ZUS może przejść do egzekucji, a pierwsza czynność, o której dłużnik zostanie zawiadomiony, zatrzyma bieg przedawnienia.
Przykład z datami
Składka przedsiębiorcy była wymagalna od 21 kwietnia 2021 r. Upomnienie doręczono w 2022 r., tytuł wykonawczy wystawiono w 2023 r., ale nie było zajęcia z zawiadomieniem ani potrąceń. Bez innych zdarzeń należność przedawniła się w kwietniu 2026 r., mimo dwóch pism z ZUS.
Gdyby w tym samym przykładzie ZUS zajął rachunek w 2024 r. i zawiadomił o tym dłużnika, bieg zostałby zawieszony na czas egzekucji. Przedawnienie przesunęłoby się wtedy o czas trwania postępowania.
| Etap | Co oznacza | Wpływ na przedawnienie |
|---|---|---|
| Upomnienie | wezwanie do zapłaty z zagrożeniem egzekucją | brak zawieszenia |
| 7 dni od doręczenia | czas przed wszczęciem egzekucji | termin biegnie |
| Tytuł wykonawczy | podstawa egzekucji wystawiona przez ZUS | brak zawieszenia |
| Zajęcie z zawiadomieniem dłużnika | pierwsza czynność egzekucyjna | zawieszenie od 1. dnia miesiąca |
| Potrącenia ze świadczeń | ściąganie z emerytury lub renty | zawieszenie do końca miesiąca ich zakończenia |
| Zakończenie egzekucji | koniec postępowania | termin biegnie dalej |
Pozostałe zdarzenia, które zatrzymują lub przerywają bieg, takie jak umowa ratalna czy upadłość, zebrano w zestawieniu zdarzeń zawieszających i przerywających termin.
Tytuł wykonawczy ZUS a przedawnienie należności
Tytuł wykonawczy jest podstawą egzekucji konkretnej należności. Gdy ta należność się przedawni, wygasa, co wynika z art. 31 ustawy systemowej w związku z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej. Dokument istnieje dalej, ale obowiązek, który obejmuje, już nie.
Tytuł wykonawczy ZUS a przedawnienie to więc dwie odrębne kwestie. O tym, czy ZUS może jeszcze ściągać dług, decyduje stan należności, a nie data wystawienia dokumentu.
Na wypadek wygaśnięcia obowiązku ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje umorzenie postępowania. Zgodnie z jej art. 59 § 1a postępowanie umarza się m.in. z przyczyn z art. 33 § 2 pkt 1-5, do których należy wygaśnięcie obowiązku.
Gdy tytuł obejmuje kilka okresów składkowych, ocenę trzeba przeprowadzić osobno dla każdego z nich. Wynik bywa mieszany: co do starszych miesięcy obowiązek mógł wygasnąć, a co do nowszych egzekucja jest nadal dopuszczalna.
Trwająca egzekucja z zawiadomieniem sama zawiesza bieg. Przedawnienie w toku egzekucji dotyczy więc zwykle należności, których termin upłynął, zanim ZUS podjął pierwszą czynność, albo spraw, w których wcześniejsze postępowanie się zakończyło.
Postępowanie może być też umorzone, gdy dalsza egzekucja byłaby bezskuteczna z powodu braku majątku lub dochodu (art. 59 § 2). Takie umorzenie kończy egzekucję, ale nie usuwa długu. Od zakończenia postępowania termin przedawnienia biegnie dalej.
Sposób liczenia 5 lat od wymagalności, z przykładem dat dla przedsiębiorcy i spółki, zawiera przewodnik o tym, po ilu latach przedawniają się składki.
Zarzut w egzekucji - jak powołać się na przedawnienie
Zobowiązanemu przysługuje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1). Wnosi się go do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Gdy egzekucję prowadzi dyrektor oddziału ZUS, ZUS jest jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym.
Podstawą zarzutu może być m.in.:
- nieistnienie obowiązku,
- błąd co do osoby zobowiązanego,
- brak uprzedniego doręczenia upomnienia,
- wygaśnięcie obowiązku w całości lub w części - tu mieści się przedawnienie,
- brak wymagalności przy odroczeniu terminu lub rozłożeniu na raty.
Termin jest ograniczony (art. 33 § 5). Zarzut można wnieść najpóźniej w ciągu 30 dni od wyegzekwowania w całości należności, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych albo do dnia zapłaty całej należności z odsetkami i kosztami.
W piśmie warto wskazać okresy składkowe, terminy płatności i daty wymagalności, a także wyjaśnić, dlaczego w danym okresie nie doszło do zawieszenia biegu. Im dokładniejsza oś czasu, tym łatwiej ocenić zarzut.
Zarzut nie zastępuje wniosku o raty ani o umorzenie. Służy zakwestionowaniu samej egzekucji, np. z powodu wygaśnięcia obowiązku. Co do części długu, która się nie przedawniła, trzeba szukać innych rozwiązań.
Upomnienie z ZUS - co dalej?
Między doręczeniem upomnienia a możliwym wszczęciem egzekucji jest 7 dni. To niewiele, ale wystarczy na kilka kroków:
- Sprawdzić, jakich okresów dotyczy upomnienie i jakie były terminy płatności składek.
- Ustalić, czy któraś należność nie przekroczyła 5 lat od wymagalności, z uwzględnieniem zawieszeń.
- Porównać kwoty z rozliczeniami widocznymi w eZUS.
- Przy nieprzedawnionej części rozważyć zapłatę albo wniosek o raty lub odroczenie.
- Przy wątpliwościach co do części długu przedstawić ZUS pisemne stanowisko.
Zajęcie z zawiadomieniem dłużnika zawiesza bieg przedawnienia. Analiza dat daje więc najwięcej możliwości przed tym etapem, czyli po upomnieniu lub tuż po wystawieniu tytułu wykonawczego.
Tytuł wykonawczy ZUS - co dalej po zajęciu
Po zajęciu z zawiadomieniem bieg pozostaje zawieszony do zakończenia egzekucji. Dłużnik nadal może jednak wnieść zarzut co do należności, które przedawniły się przed pierwszą czynnością egzekucyjną.
Co do pozostałej części można wystąpić do ZUS o rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności. Zawarta umowa również zawiesza bieg przedawnienia. Przy terminowych ratach i braku innych zaległości płatnik jest traktowany jak osoba bez zadłużenia.
Gdy sprawa trafi do komornika sądowego, procedura wygląda inaczej. Jej przebieg przedstawia poradnik o tym, jak przebiega egzekucja komornicza.